I had written to Mehmet that I know Turkish. So, it was not a surprise that he wrote back to me in Turkish, saying that he was happy that I knew Turkish and that he only wished he knew Armenian. Mehmet also said that even though Istanbul was a beautiful city (since I had mentioned that in my previous email), living there was becoming harder and harder for middle and low-income class families.
Mehmet sent me two articles about Armenians who were saved. He wonders how many such cases existed at the time and, therefore, how many Armenians were thus raised as Turks and Muslims.
The first article is titled “Shush My Daughter: They are Under the Sword.” It’s written BY Umit Bayazoglu and speaks about a book by “Agos” Editorial staff member, Mayda Saris. The collection of short stories mentions encounters with Turks who are originally Armenian or are the descendants of Armenians who were Turkiified and Islamized during the Genocide of Armenians in WWI.
The second article, also By Umit Bayazoglu, is about Zara and how a Turkish military official, Binbashi (Major) Yahya, l was able to spare Armenian lives by converting them to Islam.
I wish I had the time to translate both articles into English. For the time being their Turkish originals will suffice.
Merhaba Sevgili Garabet,
Türkçe bildiğine sevindim. Keşke ben de Ermenice bilseydim. İstanbul güzel ama orta ve alt sınıflar için hayat zor. İstanbul'un tadını zenginler ve turistler çıkarır. Ben genellikle Osmanlı ve Türkiye tarihiyle ve son zamanda daha çok İttihat ve Terakki ve onun devamı olan CHP tek parti yönetimi dönemiyle ilgileniyorum.
Sana geçen sene "Birgün" gazetesinde yazılmış iki makale yolluyorum. 1915 olaylarıyla ilgili...Özellikle iki makale de tehcirden kurtulmak için Müslüman/Türk olan ermenilerle ilgili...Osmanlı Ermenilerinden kaçının bu şekilde tehcirden kurtulduğunu bilmiyoruz. Bu konuda ciddi bir araştırma yapılması gerekiyor. Bugün Türkiye'nin değişik bölgelerinde tehcirden kurtulmuş Ermenilerin soyundan gelen ve artık kendini Türk veya Kürt veya Alevi olarak tanımlayan insanlar var. Anadoluda özellikle Kayseri Erzurum Sivas Tunceli Elazığ Erzincan vb yerlerde Ermeni kimliğini ön plana çıkarmadn yaşayan bir çok Müslüman var. Bazı köylerin tamamı Ermeniyken bazı köy ve kasabalarda Türk Ermeni veya Kürt Ermeni karışık nüfus var. Bunlar nasıl karışmış bilmiyorum. Bunun dışında bir de tehcir esnasında Ermenilerin komşularına verdikleri bebek ve çocuklar var veya bazı kadın veya erkekler Türk komşularıyla evlenmiş ve Müslüman olmuş. Bunları araştırmak daha da zor çünkü çocuklar Türk olarak büyütülmüş, anlaşmalı evlilik yapanlar da Ermeni kimliklerini saklamışlar. Makaleleri umarım beğenirsin.
Görüşmek üzere,
Mehmet
KIZIM SUS, ONLAR KILIÇ ARTIĞIDIR
24 Kasım 2007 (November 24, 2007)
Ümit BAYAZOĞLU
Birgün Agos çalışanlarından Mayda Saris, 2001'den beri gazetesi için yaptığı söyleşileri bir kitapta toplamış. "İzi Kalır Hatıraların" adıyla Araş Yayınevi tarafından okura sunulan kitapta 30 söyleşi, 30 hayat hikâyesi var. Çok sayıda fotoğrafla desteklenen kitapta Ara Güler, Rafi Portakal gibi bildik isimlerin yanısıra hiç bilmediklerimiz çoğunlukta.
"İzi Kalır Hatıraların", bütünüyle bir Ermeni anılar antolojisi değil, çünkü kitapta bazı Türkler de var. Mesela Asala tarafından 1984'te Viya-na'da öldürülen diplomat Enver Ergun'un eşi Ülkü Ergun ve Kazım Karabekir'in kızı Hayat Karabekir gibi.
Mayda Saris'in izini sürdüğü hayat hikâyelerini okurken, ürünleriyle çeşitli sanat dallarına damgasını vuranların; 1915 ve öncesi Ermeni katliamlarına bizzat tanıklık edenlerin; Anadolu Ermeni kültürünün izlerini bugüne taşıyanların; bastırılmış Ermeni kimliğiyle yetişkinlik çağlarında yüzleşip ona sahip çıkanların; bireysel ve toplumsal travmaların kendi hayatlarında açtığı yaraları sanat ve insan sevgisiyle saranların; di-asporada ve Türkiye'de, ömür boyu memleket hasretiyle yanıp tutuşanların anılarına ortak olacaksınız.
Kitap Ara (Güler) babamızın şu manidar sözleriyle başlıyor: "Bu şehir niye benim
şehrimdir bilir misin? Vatan millet Sakarya için değil! Aşklarımı burada yaşamışımdır, filan köşede işemi-şimdir, şurada dayak yemişimdir, orada bir herifi dövmüşümdür. İstanbul'da geçmişim vardır, duvarlara benim kokum sinmiştir. İşte bunun adına 'vatan' denir, anladın mı?"
Ardından Türkiye'nin en uzun ömürlü tiyatro dergisi Kulis'i 50 yıldır kesintisiz olarak çıkaran Hagop Ayvaz çıkıyor karşınıza. Onu ressam Kristin Saleri'nin şu sözlerle başlayan acıklı söyleşisi takip ediyor: "Doğum yerim Silivri'ye gittim, kütüğümü buldum. Silivri'nin yarısı babamındı. Ailem kaçarken ardında büyük bir servet bırakmış. Çiftlikler, atlar, uçsuz bucaksız araziler. Tapuları hâlâ bende saklı. Yıllar önce dava açtık mülklerimizi almak için. Fakat ikinci duruşmada eşim sırtından kurşunlandı. Böyle bir saldırıya uğrayınca, tabii ki canımız daha kıymetli olduğundan işin peşini bırakmak zorunda kaldık."
Kitabın en genç konuğu Orlando Carlo Calu-meno, bir kartpostal koleksiyoncusu. Osmanlı zamanı 1895-1919 yılları arasında Anadolu'da posta kanalıyla dolanımda olan dört binden fazla kartpostal toplamış. Baba tarafında İtalyan, ana tarafından Trabzon Ermenisi olan koleksiyoncunun 17 yaşında başlayan bu merağı sonunda kitap olarak da basılmış.
Diasporadan John-Barbara Chookasian (Çu-hasızyan) çifti, atalarının müziğini keşfetmek amacıyla geldikleri özyurtlarında, kaybolmaya yüz tutmuş ya da deforme edilmiş birçok ezgiyle dönmüşler Amerika'ya. John, ana tarafından Muşlu, baba tarafından Çemişgezekli. "Binlerce yıllık bir Sivas türküsü olan Ah Nişan Ah Nı-şan'ın sözleri 'Malatya, Malatya bulunmaz eşin' olarak değiştirilmiş. Babam, dedesinin Sivas'ta bu ezgiyle dans ettiğini anlatırdı" diyen Barbara ise malum, Sivaslı.
Yine diasporadan Osep Tokat, bir Türkiye ziyaretinde Antep'e gitmiş. Girdiği bir dükkânda "buralarda Ermeni eseri bulmak mümkün mü" diye sormuş. Yaşlı bir adam ona şu karşılığı vermiş: "Hangisi Ermeni eseri değil ki?"
"Soyadınız neden Tokat" sorusuna verdiği karşılık ise şöyle: "Soyadı kanunu çıktığında, Ermenilerin eski soyadlarını almalarını yasaklamış hükümet. Nüfus memuru dedem ve babama bir liste uzatmış, kendilerine bir soyadı seçsinler diye. Onlar da 'Tokat'ı uygun görmüşler, Bu soyadıyla, yediğimiz tokatı hep hatırlarız demişler. Böylece hem annemin hem de babamın ailesi aynı soyadını almış."
Vergi rekortmeni bir işadamının eşi olan Mo-nik Ergan ise Adapazarı Ermenilerinden. Ailesi o bahtımızı karartan yıl Adapazarı'ndan Konya'ya sürülmüş. Ninesi Zaruhi Misakyan, babasını eteğinin altında saklayarak İstanbul'a kaçırmayı başarmış. Fakat o kargaşada, evli olan kızı ve torunları Konya'da kaybolmuş, bir daha onları hiç görememişler.
Bir inşaat mühendisi olan Vahe Lusarar, 1952 yılında çalıştığı şirket tarafından Anadolu'ya gönderiliyor. 10 yıl sürecek bu çalışma sırasında bir gün yolu Kayseri'ye düşer. "Kayseri'de nalburlar çarşından çivi alıyorum. Sıra fatura yazmaya geldiğinde adımı sordu dükkâncı. Ermeni olduğumu anladı, beni kolumdan tutup dışarıya sürükledi. 'Bak' dedi, 'şu dükkânları görüyor musun? Burası baştan aşağı Ermeni çarşısıdır, burada herkes Ermeni, ama kimse bilmez.'Âdeta küçük dilimi yutmuştum."
Sonraki yıllarda İzmit'e gelen, Lassa, Seka, Petkim gibi şirketlerde çalışan Vahe Lusarar.o kilise korosundan talimli sesiyle birgün banyoda şarkı söylerken, "keşfedilir". Ondan sonra İzmit'te düzenlenen tüm eğlencelerin baş solisti olur: "Artık baloların gözdesi bendim. Henüz Pavarotti ortada yokken, İzmitliler ilk kez benden dinlediler O
Sole Mio'yu.
Ressam, yazar, oyuncu, gazeteci olan Bercuhi Berberyan anlatıyor: "Kadın namaz kılıyor, bir yandan haç çıkartıyor, başı örtülü ama bayramımızı Hristos Haryav i Merelots (İsa ölülerden dirildi) diye Ermenice kutluyor. Hiç aklım almıyordu doğrusu. Annemle karşılıklı oturup sessizce kahve içerlerdi. Kendimi tuhaf hissederdim o kadının yanında, hatta ürkerdim ondan. Bize gelmesini istemezdim. 'Sus kızım sus, o kılıç artığıdır' derdi annem."
Geçen yıl televizyonda Siyaset Meydanı'na çıkan ve bir çırpıda İstanbul'un tüm iskelelerini sayarak hafızasıyla herkesi şaşırtan Hermine Kalfayan da Trabzonlu. "Güzelim Trabzon bir anda cehenneme dönmüştü. Ailecek kentten kaçıp Kaymaklı Manastırı'na sığındık, birkaç yüz Ermeni ile birlikte. Babam yabancı gemilerden biriyle kaçmayı planlıyordu. Bunun tehlikeli olduğunu düşünenler orada kaldı. Biz Trabzon'dan ayrılan son gemiye binmeyi başardık. Gemi Amerikan bayrağı çektiği için bir Türk savaş gemisi mayın dökülmüş denizde bize refakat etti. Manastırda kalanların hepsi yaşamını yitirdi ne yazık ki.
ZARA'DA BİR SÜNNET TÖRENİ
16 Haziran 2007 (16 June, 2007)
Ümit BAYAZOĞLU
Birgün, I. Dünya Savaşı başlarken Zara'da hummalı bir inşaat faaliyeti sürüyordu. Enver Paşa'nın emriyle, 4. Ordu'nun yol güzergâhı olan Zara'da askeri kışla ve lojmanlar yaptırılıyordu. İnşaat sorumlusu Binbaşı Yahya Bey, çalıştırmak üzere usta bulmakta hiç güçlük çekmedi, çünkü Zara'da o yıllar her biri yalnız civar kasabalarda değil, vilayet ötesi şöhrete sahip taşçı, duvarcı, sıvacı, demirci, dülger, çilingir, nalbant, marangoz ustalar vardı. Mesela Sahag Demirciyan demircilerin piriydi. Sıvacı Simon ya da Sığı Usta ha keza. İnce marangoz Sağır İlya ise saray atölyesinden yetişmeydi.
On binlerce kerpiç döktüler, beri yandan temeller kazılıyordu. Kağnılar taş çekiyor, duvarlar yükseliyor, koğuşlar, tavlalar, tabur-bölük, kumandanlık binaları yavaş yavaş şekilleniyordu. Bu sıra Enver Paşa yanında Hafız Hakkı ile Sarıkamış'a giderken Zara'ya uğramış, inşaatla bizzat ilgilenip çalışanlara teşekkür etmişti. İşte o gidişinde Allahûekber Dağları'nda Ruslara baskın yapmak istemiş ancak ardında go bin ölü bırakarak tatlı canını zor kurtarmıştı.
BİNBAŞI YAHYA'YA TEHCİR EMRİ
Çok sürmedi, Tehcir ilan edildi. Tekmil Ermeni tebaa yerlerinden alınıp güneyde başka yerlere yerleştirilecekti. Binbaşı Yahya, Tehcir emrini alınca açmazda kaldı; emri uygularsa inşaat duracaktı, çünkü bütün ustalar Ermeni'ydi. Fakat o zart-zurt zabitlerden değildi, hangi kuzuyu hangi çubukla süreceğini bilenlerden olduğu için bir çözüm bulmakta gecikmedi.
O gün erkenden paydos edip ustaları başına topladı. "Arkadaşlar" diye söze başladı. "Bu, hayatımın belki de en zor fikir beyanıdır. Sizinle aylardır beraberim. Nasıl sadıkane ve
mahirane çalışıp devletimizin istediğinden de âlâ abideler diktiğinize her gün şahidim. Lakin dün aldığım bir emir üzerine siz de tehcire tabisiniz. Bütün gece uyuyamadım. Şu benim size yapacağım teklifi bir başkası bana yapsa, nasıl davranır, ne tepki gösteririm diye sabahı uykusuz ettim. Eğer teklifimi kabul etmezseniz hepiniz, çocuklarınızla bire varıncaya kadar telef olacaksınız. Teklifim şudur arkadaşlar! Ben, her birinizin ağzından çok daha önceki bir tarihlerde verilmiş birer istida almış olacağım. Muameleye de bugünden itibaren koyacağım. Siz istidanızda diyorsunuz ki; Biz filan oğlu filan, bundan böyle Hıristiyanlıktan vazgeçtik, İslam'a kabulümüzü Padişahımızdan niyaz eyleriz. Bundan sonrasına siz karışmayın."
Ustalar put kesilmiş soluk almadan dinliyordu. Lafın burasında ayarlanmış gibi hep beraber "of aman" diye yürekten bir soluk boşalması oldu. Kimse kimsenin yüzüne bakmıyor, herkes eğilmiş gayri ihtiyari önündeki tozlu toprağı parmaklarıyla eşeliyordu.
O gece Sığı Usta aile meclisini topladı, kumandanın teklifini anlattı. Sabaha kadar düşündüler. Ya din değiştireceklerdi ya da yollara düşeceklerdi. Şafak atarken karar kılındı; Müslüman olacaklardı. Sığı Usta'nın annesi, "Madem öyle, İsa Efendimize son bir kez daha canı yürekten istavroz çıkaralım" dedi. Sığı Usta karısıyla anasının arkasında dua etmeye başladılar. Hep birlikte yere eğilip kalkarak elleriyle sanki ekin biçer gibi öyle bir haç çıkardılar ki, artık ömürleri bitene kadar çıkarmasalar da bu onlara yeterdi.
Sabah kışlanın yolunda herkesin başı önde,kimse kimseye ne selam veriyor ne de şaka yapıyor. Binbaşı Yahya onları bekliyordu, karşısında sıraya dizildiler, dilekçelere mühürlerini basıp teslim ettiler. Kumandan tek tek hepsini yanaklarından öperek tebrik etti ve gitti.
Üç gün sonra Binbaşı Yahya yine geldi; "Arkadaşlar" dedi, "evet ben yaptım siz Müslüman oldunuz ama ha deyince Müslüman olunmuyor. Bazı vecibeler var ki bunlar mutlaka yerine gelmeli. Evvelemirde Sünnet-i Şerif şart!"
SIĞI USTA BABA TOPRAĞINA DÖNDÜ
Allah razı olsun kumandan onun da kolayını bulmuştu: Ermeni ustaları katır tavlasında baytar yamaklığı yapan pos bıyıklı Arnavut çavuşa havale etti. Koca bir beylik çadır. Bir yanda katırlar bağlı, öte yanda kuru tahta üzerinde hizmet eratı yatmakta. Bunların yerine ustaları yatırdılar. Arnavut işinin ehliydi. Atları iğdiş ede ede ustalaşmıştı. Olan bitenden habersiz tavla eratı gördükleri manzara karşısında şaşkındı. "Bu yaşa kadar sünnetsiz nasıl dolaşılır, fesuphanallah" çeken çekene.
Baytar yamağı paslı ot makasıyla işini görüyordu. Makasın her yeri gevşemiş, o yana bu yana geve geve güçlükle kesiyordu. Çadırdan sanki salhanede böğürte böğürte sığır kesiliyormuş gibi çığlıklar yükseliyordu.
Sünnet bitince bir asker, kepek-tuz karışımı bir toz bağlayıp bunları taburcu etti. Allahtan hava kararmıştı, kimseye görünmeden apışa apışa yürüyerek evlerine dağıldılar. Yaraları uzun zaman geçmek bilmedi. Bazıları ateşler içinde kavrularak iki-üç ay yattı.
Binbaşı Yahya Ermeni ustaları tehcirden kurtarmıştı.
Sonra mı ne oldu?
Zaralı zoraki Müslümanlardan kimileri, zaman içinde geçmişlerini tamamen silerek Türk-leştiler ya da başka diyarlara göç ettiler, Sığı Usta hariç. Çünkü o tehcir kaçağı iki Ermeni'yi evinde saklarken yakalanmış, sekiz kişilik ailesiyle birlikte Suriye'ye sürülmüştü. Aile yolda beş kayıp verdi. Sığı Usta iki yıl sonra üç kişilik ailesiyle "baba toprağı" Zara'ya geri döndü. Cumhuriyet döneminde burada çoluk çocuğa karışarak kaybolup gitti. Neyse ki oğlu Kirkor Ceylan ileride meşhur bir yazar olarak babasının yaşadıklarını yazdı da "insanın insana" yaptığı bu zulüm saklanamadı.
ANSWER TO LETTER 2
Merhabalar Mehmet:
Sayin Mehmet:
Kilikya hakkında bir ABD koloneli var, ismi Zeidner, The Tricolor Over the Taurus: The French in Cilicia and Vicinity, 1918-1922, bir tez yazmış. Ben onu kullanmışım.
Daha fazla da bir kaç Turkce kitaplar var: Kasim Ener, Cukurova'nin Isgali Ve Kurtulus Savasi; Recep Dalkir, Yigitlik Gunleri.
Dediğim o ki daha araştırma gerekir, ve insani zararlar hakkında araştırma Ankaradakı Genel Kurmay arşivinde, yani ordu arşivinde olmalı.
Ben belki(çünkü daha bilmiyorum) Ankaraya gelirim bir tarihi conferans için. Belki o olursa o sırada gürüşürüz.
Selamlarla,
Kardaşın Garabet
Monday, November 24, 2008
Saturday, November 22, 2008
CORRESPONDENCE 1
Dear Prof. Moumdjian:
I am a Turk and my name is Mehmet. I am amateurishly interested in the history of the Ottoman Empire and the history of Republic of Turkey. Nowadays, my interest and focus are on the last decades of the Ottoman State and the single-party period.
I read your work titled "Cilicia under French Mandate."
[My paper regarding Cilicia can be read at the following URL: http://armenian- history.com/Nyuter/HISTORY/G_Moumdjian/Garabet_M_Cilicia_under_French_mandater_1918_1921.htm].
I congratulate you for this work, though I do not share all of the official Armenian arguments. I don’t support the historical thesis of Turkish nationalists either. Because I grew up with the accounts of my grand fathers and grand mothers (good and ordinary people born in small and poor villages in Anatolia), and because I read different historical sources, I asked questions to old people sharing the same land with Armenians and received their sincere answers.
The ancestors of my father come from Artvin. Originally, they were Georgian Muslims. As far as I learned from their accounts, bandit groups, formed from local ferocious criminals, some of them land lords as well as war and prison deserters, used by the government of Ittihat ve Terakki [Union and Progress, the Young Turks Party-GM], who also persecuted Turkish, Laz and Georgian Muslims, assaulted and killed poor Armenian villagers who were our neighbors. They took their money and pillaged their houses. Some Armenian armed groups (especially Tashnaks and Hnchaks) did the same things to Turks and other Muslim population, both to take revenge and to clean their motherland from Muslim ethnicities. Unfortunately both of these bandit groups/militias are glorified as national heroes or freedom fighters by Armenians and Turks. I do not claim that all of the Tashnaks or Turkish nationalists are bloody psychos and responsible for all that happened. That would be an injustice. But both nations should admit their crimes committed during World War I and the civil war during this period. Both of them planned to clean their motherland from "others". It is a pity that many people who had nothing to do with politics and who thought these lands are common the home of local peoples, suffered a lot. I will tell you the story of one of them.
In 1918, when the Russo-Ottoman war and invasion of Russia, which devastated our homeland in Artvin, finished, bandits used by Ittihat ve Terakki for ethnic cleansing, had already began to persecute local Christians (and local Muslims also, though not to the same extent). I don’t know the real dates for this. It should be sometime between 1918 and 1921, when villagers heard that Armenians have escaped and left their houses and went their neighbors’ houses, to pillage the remaining. The effects of war, pressure of different armed groups and bad governance of the Turkish nationalists was so awful that many children and weak persons died because of starvation and bad health conditions in Muslim villages. So they pillaged the homes of their neighbors, who were killed by these bandits, militia and regular troops, or who escaped from them, without thinking about the values which make them human. They were starving; they were not human any more...
My paternal grand-grandfather was the prominent man of our poor village that depended on forestry and cattle breeding. He was also there. He was there to take advantage of the remnants of the deserted Armenian homes in order to feed his family.
In this abandoned village they found an Armenian old lady who was so ill and old that nobody from her village had even thought about taking her with them. She was 80 to 85 years old. Bearing in his mind the bad experiences he had had with armed bandits and regular armies of different states, my paternal grand-grandfather decided to save this old lady. "Do not be afraid,” he told her; “you'll be my mother and will live with us". He brought the old lady on his horse to our village.
The old Armenian lady was adopted by my family not as a refugee but as a grandmother. They treated her with high respect, the traditional treatment towards elders. She recovered her health and lived till she was 100 years of age. Our village and my family called her "Gyavur Nine" (Infidel Grandma). I do not know her real name (I am sure she had a beautiful name), but she became one of our grandmothers, and a member of our family. Her grave is in our village. After urbanization pulled many of our villagers to the cities, only very old people remained in our village. Thus, only my father’s aunt knows the place of her grave. I will never ask which one is the grave of "Gavur Nine". It is sufficient to make me happy to know that she lies in her grave in the same tomb with men and women who cared for her with love.
My maternal ancestors come from the western part of Turkey. They are originally Turkish Muslims. I heard almost the same stories from my grandma and grandpa.
I am sure one day historians will not write only the stories of brutal struggles of greedy politicians and harsh soldiers but they will also write the beautiful stories of mercy, love and kindness. We need this in order to restore peace within our minds and hearts. On the day that peace comes, “Gyavur Nine,” my Armenian grandmother, will reach peace in her grave, where she sleeps with her family in the tomb of our village, in deep forest of Artvin .
Peace be with you
September 16, 2008
Mehmet
ANSWER TO LETTER 1
Dear Mehmet:
Thanks for the email. I agree that talking with each other is the best remedy. Please continue to do so with me. I am a good listener. By the way my Ph.D. thesis is about “Armenian-Ittihad ve Terakki Relations.” I am still working on it, because I was finally able to visit the Ottoman archives in Istanbul [since it finally reopened in 2005-GM] to do research there. I visited Istanbul 3 times and was able to get a lot of documents. I am now incorporating them into my thesis. By the way, I was fascinated by the city and its people. It was as if I was walking down the street of memory and imagining the events that happened on those streets toward the end of the 19th century. Although Istanbul has the biggest Armenian concentration now, in those times it was bustling with Armenian presence.
With many thanks,
Garabet K Moumdjian
I am a Turk and my name is Mehmet. I am amateurishly interested in the history of the Ottoman Empire and the history of Republic of Turkey. Nowadays, my interest and focus are on the last decades of the Ottoman State and the single-party period.
I read your work titled "Cilicia under French Mandate."
[My paper regarding Cilicia can be read at the following URL: http://armenian- history.com/Nyuter/HISTORY/G_Moumdjian/Garabet_M_Cilicia_under_French_mandater_1918_1921.htm].
I congratulate you for this work, though I do not share all of the official Armenian arguments. I don’t support the historical thesis of Turkish nationalists either. Because I grew up with the accounts of my grand fathers and grand mothers (good and ordinary people born in small and poor villages in Anatolia), and because I read different historical sources, I asked questions to old people sharing the same land with Armenians and received their sincere answers.
The ancestors of my father come from Artvin. Originally, they were Georgian Muslims. As far as I learned from their accounts, bandit groups, formed from local ferocious criminals, some of them land lords as well as war and prison deserters, used by the government of Ittihat ve Terakki [Union and Progress, the Young Turks Party-GM], who also persecuted Turkish, Laz and Georgian Muslims, assaulted and killed poor Armenian villagers who were our neighbors. They took their money and pillaged their houses. Some Armenian armed groups (especially Tashnaks and Hnchaks) did the same things to Turks and other Muslim population, both to take revenge and to clean their motherland from Muslim ethnicities. Unfortunately both of these bandit groups/militias are glorified as national heroes or freedom fighters by Armenians and Turks. I do not claim that all of the Tashnaks or Turkish nationalists are bloody psychos and responsible for all that happened. That would be an injustice. But both nations should admit their crimes committed during World War I and the civil war during this period. Both of them planned to clean their motherland from "others". It is a pity that many people who had nothing to do with politics and who thought these lands are common the home of local peoples, suffered a lot. I will tell you the story of one of them.
In 1918, when the Russo-Ottoman war and invasion of Russia, which devastated our homeland in Artvin, finished, bandits used by Ittihat ve Terakki for ethnic cleansing, had already began to persecute local Christians (and local Muslims also, though not to the same extent). I don’t know the real dates for this. It should be sometime between 1918 and 1921, when villagers heard that Armenians have escaped and left their houses and went their neighbors’ houses, to pillage the remaining. The effects of war, pressure of different armed groups and bad governance of the Turkish nationalists was so awful that many children and weak persons died because of starvation and bad health conditions in Muslim villages. So they pillaged the homes of their neighbors, who were killed by these bandits, militia and regular troops, or who escaped from them, without thinking about the values which make them human. They were starving; they were not human any more...
My paternal grand-grandfather was the prominent man of our poor village that depended on forestry and cattle breeding. He was also there. He was there to take advantage of the remnants of the deserted Armenian homes in order to feed his family.
In this abandoned village they found an Armenian old lady who was so ill and old that nobody from her village had even thought about taking her with them. She was 80 to 85 years old. Bearing in his mind the bad experiences he had had with armed bandits and regular armies of different states, my paternal grand-grandfather decided to save this old lady. "Do not be afraid,” he told her; “you'll be my mother and will live with us". He brought the old lady on his horse to our village.
The old Armenian lady was adopted by my family not as a refugee but as a grandmother. They treated her with high respect, the traditional treatment towards elders. She recovered her health and lived till she was 100 years of age. Our village and my family called her "Gyavur Nine" (Infidel Grandma). I do not know her real name (I am sure she had a beautiful name), but she became one of our grandmothers, and a member of our family. Her grave is in our village. After urbanization pulled many of our villagers to the cities, only very old people remained in our village. Thus, only my father’s aunt knows the place of her grave. I will never ask which one is the grave of "Gavur Nine". It is sufficient to make me happy to know that she lies in her grave in the same tomb with men and women who cared for her with love.
My maternal ancestors come from the western part of Turkey. They are originally Turkish Muslims. I heard almost the same stories from my grandma and grandpa.
I am sure one day historians will not write only the stories of brutal struggles of greedy politicians and harsh soldiers but they will also write the beautiful stories of mercy, love and kindness. We need this in order to restore peace within our minds and hearts. On the day that peace comes, “Gyavur Nine,” my Armenian grandmother, will reach peace in her grave, where she sleeps with her family in the tomb of our village, in deep forest of Artvin .
Peace be with you
September 16, 2008
Mehmet
ANSWER TO LETTER 1
Dear Mehmet:
Thanks for the email. I agree that talking with each other is the best remedy. Please continue to do so with me. I am a good listener. By the way my Ph.D. thesis is about “Armenian-Ittihad ve Terakki Relations.” I am still working on it, because I was finally able to visit the Ottoman archives in Istanbul [since it finally reopened in 2005-GM] to do research there. I visited Istanbul 3 times and was able to get a lot of documents. I am now incorporating them into my thesis. By the way, I was fascinated by the city and its people. It was as if I was walking down the street of memory and imagining the events that happened on those streets toward the end of the 19th century. Although Istanbul has the biggest Armenian concentration now, in those times it was bustling with Armenian presence.
With many thanks,
Garabet K Moumdjian
WHY THIS BLOG?
Mehmet, a Turk whom I consider a true friend now, started emailing me in September 2008. He had read my article about Cilicia under French Mandate during 1918-1921. From the first email, I noticed that Mehmet is a learned person who has something to say. He negates the stereotyppical "Turk" that we Armenians have in our minds and try to propagate to our future gfenerations.
The issue of the Armenian Genocide and our incesent struggle for its acceptance by the government of Turkey has been our focal point for a long time. We have always condemned the Turkish government for its denialist policies. On the other hand, there is the vast medium of the Turkish society where this isuue is finally finding a place for debate and reaching a common understanding regarding it. My corresppondence with Mehmet pures into this lake that is gathering momentum for some time now. A
After exchanging emails for about 3 months, Mehmet and I decided to make our corresponcence public. I hope that both Armenian and Turkish readers of these posts will appreciate the censerity of our effort and try to multiply the dialogue.
The issue of the Armenian Genocide and our incesent struggle for its acceptance by the government of Turkey has been our focal point for a long time. We have always condemned the Turkish government for its denialist policies. On the other hand, there is the vast medium of the Turkish society where this isuue is finally finding a place for debate and reaching a common understanding regarding it. My corresppondence with Mehmet pures into this lake that is gathering momentum for some time now. A
After exchanging emails for about 3 months, Mehmet and I decided to make our corresponcence public. I hope that both Armenian and Turkish readers of these posts will appreciate the censerity of our effort and try to multiply the dialogue.
Subscribe to:
Posts (Atom)
